Upraszczać – tak. Rozszczelniać – nie.

Przepisy ustawy o VAT muszą być proste, zrozumiałe i jednoznaczne, ale jednocześnie szczelne. To nie są cele sprzeczne. Przeciwnie, dobrze zaprojektowany system podatkowy potrafi łączyć klarowność regulacji z wysokim poziomem ochrony przed nadużyciami. Ochrony, która jest niezbędna zarówno uczciwym podatnikom jak i Skarbowi Państwa.

Polska boleśnie przekonała się, czym kończy się brak tej szczelności. Był czas, gdy według różnych szacunków co piąta złotówka z VAT trafiała do oszustów, a luka VAT osiągała poziomy zagrażające stabilności finansów publicznych.

Systemowe uszczelnienie VAT – rozwiązania, które działają
Odpowiedzią na rozdmuchaną lukę w VAT, nie były pojedyncze, punktowe zmiany, lecz kompleksowy system uszczelniający, oparty na kilku wzajemnie uzupełniających się mechanizmach. Do najważniejszych należą mechanizm podzielonej płatności oraz wykaz podatników VAT wraz z obowiązkiem dokonywania płatności na rachunek ujawniony w tym wykazie. Ten system nie jest przypadkowy. Został zaprojektowany w taki sposób, by utrudniać wyłudzenia VAT, szybko identyfikować ryzykowne transakcje oraz chronić uczciwych podatników, którzy działają w dobrej wierze.

Tak, system zawiera również obostrzenia. Jednym z nich jest sankcja polegająca na braku możliwości zaliczenia wydatku do kosztów uzyskania przychodów w przypadku zapłaty poza mechanizmem podzielonej płatności, gdy był on wymagany, albo zapłaty na rachunek spoza wykazu podatników VAT.

Sankcja, która nie jest pułapką
Negatywne konsekwencje w postaci wyłączenia kosztu z kosztów uzyskania przychodów, są dość proste do uniknięcia. Przepisy przewidują tę sankcję jako ostateczność, wystarczy, że podatnik zapłaci w mechanizmie podzielonej płatności. W praktyce oznacza to, że kara dotyka przede wszystkim tych podatników, którzy świadomie ignorują bezpieczne mechanizmy płatności, a nie tych, którzy popełnili błąd.

Nowy kierunek Ministerstwa Finansów – krok wstecz
Tymczasem Ministerstwo Finansów proponuje zmianę tych zasad, uzasadniając ją potrzebą zmniejszenia obciążeń dla podatników, jak wynika z założeń do nowelizacji ustaw o PIT i CIT. Więcej o tym pomyśle można przeczytać tutaj: https://www.gov.pl/web/premier/projekt-ustawy-o-zmianie-ustawy-o-podatku-dochodowym-od-osob-fizycznych-oraz-ustawy-o-podatku-dochodowym-od-osob-prawnych11

Cel, jakim jest odciążenie podatników, brzmi atrakcyjnie. Problem polega na tym, że zaproponowany środek prowadzi wprost do rozszczelnienia systemu VAT. Jeżeli osłabiamy konsekwencje płatności dokonywanych poza rachunkiem z wykazu podatników VAT oraz rezygnujemy z bezpiecznych mechanizmów płatności, wysyłamy jasny sygnał, że ponownie zaczynamy patrzyć przez palce na oszustwa w VAT. To ten mechanizm, który w przeszłości doprowadził do lawinowego wzrostu nadużyć.

Upraszczać VAT w innych miejscach
Miejsc do wprowadzania realnych uproszczeń w VAT nie brakuje i nie trzeba naprawdę posuwać się do rozszczelniania systemu podatkowego. Przykładowo, można zabrać się za przepisy dotyczące opodatkowania dostawy nieruchomości, gdzie mamy wszystko: pierwsze zasiedlenie, dwuletni okres liczony od pierwszego zasiedlenia, opcję opodatkowania, wspólne oświadczenia. Można również rozważyć uproszczenie zasad wykazywania stawki 0% VAT przy transakcjach WDT, a także nieco uprościć stawki VAT. Jeżeli celem jest uproszczenie przepisów i zmniejszenie obciążeń dla podatników, to jest całkiem spore pole do popisu.

Uszczelnienie VAT to nie problem, to osiągnięcie
Instytucje prawne służące uszczelnieniu VAT nie są nadregulacją. Są fundamentem stabilnego systemu podatkowego, który chroni uczciwych podatników, ogranicza nieuczciwą konkurencję oraz stabilizuje dochody budżetowe. Rozmontowanie tych mechanizmów w imię uproszczeń to droga, którą już raz przeszliśmy i dobrze wiemy, dokąd prowadzi.

Jeżeli chcemy nowej ustawy o VAT, prostszej, bardziej logicznej i bardziej przewidywalnej, to nie kosztem szczelności, lecz dzięki lepszej architekturze przepisów. Właśnie to proponujemy w Nowej Ustawie VAT.
———————————————————————————————————————–
Autor artykułu: Zbigniew Makowski – Prezes Zarządu Instytutu Finansów i Podatków Publicznych, główny autor Nowej Ustawy VAT

Chcesz dołączyć do zespołu ekspertów pracujących nad projektem Nowej Ustawy VAT? Napisz do nas: kontakt@nowaustawavat.pl

Wesprzyj projekt. Dowiedz się, jak możesz to zrobić: https://nowaustawavat.pl/finansowo/