Dlaczego ulga na darowizny żywności w VAT wymaga pilnej zmiany?

Ustawa o VAT przewiduje szczególną preferencję dla przedsiębiorców przekazujących nieodpłatnie produkty spożywcze na cele charytatywne.

Zgodnie z art. 43 ust. 1 pkt 16 ustawy o VAT zwolniona z podatku jest nieodpłatna dostawa towarów, jeżeli jej przedmiotem są produkty spożywcze przekazywane na rzecz organizacji pożytku publicznego, z przeznaczeniem na cele działalności charytatywnej.

Intencja tego przepisu jest słuszna: ustawodawca chce zachęcać przedsiębiorców do przekazywania żywności na cele społeczne, zamiast do jej utylizacji. Zwolnienie ma zapobiegać konieczności rozliczania VAT należnego od nieodpłatnego przekazania towarów. Problem polega jednak na tym, że ulga została skonstruowana w sposób, który w praktyce wcale nie zachęca do jej stosowania.

Dlaczego konstrukcja zwolnienia z VAT jest wadliwa?

Zwolnienie z podatku należnego to tylko jedna strona medalu. System zakłada równowagę pomiędzy VAT należnym i naliczonym. Zwolnienie z VAT oznacza więc, że czynność jest nieopodatkowana, ale jednocześnie powoduje obowiązek korekty podatku naliczonego, jeżeli podatnik wcześniej odliczył VAT naliczony przy nabyciu lub wytworzeniu przekazywanych produktów.

W praktyce oznacza to, że przedsiębiorca, który kupił lub wyprodukował żywność z VAT i odliczył podatek, a następnie przekaże produkty te nieodpłatnie na cele charytatywne i zastosuje zwolnienie z VAT, będzie musiał skorygować odliczony VAT naliczony. Taka korekta to nie tylko pewnego rodzaju obciążenie ekonomiczne, ale również dodatkowe obowiązki administracyjne – konieczność policzenia, ile tego podatku naliczonego należy skorygować, za jaki okres, itd.

Tego typu rozwiązanie nie jest wystarczające by zachęcać do niemarnowania żywności. W praktyce zamiast przekazać środki spożywcze na cele charytatywne, łatwiej jest je po prostu wyrzucić do śmietnika – nie trzeba nic korygować, nie ma obowiązku dopłaty podatku naliczonego, nie trzeba nic liczyć.

Rozwiązanie już istnieje – trzeba je tylko zastosować

Pandemia COVID-19 oraz pomoc humanitarna związana z wojną w Ukrainie pokazały, że ten problem można rozwiązać bardzo prosto i systemowo poprawnie: poprzez zastosowanie stawki 0% VAT zamiast zwolnienia.

Stawka 0% nie powoduje obowiązku naliczania VAT należnego oraz nie powoduje obowiązku korekty VAT naliczonego. Pozwala zachować pełne prawo do odliczenia podatku przy zakupie lub produkcji towarów, o ile takie prawo przysługiwało.

W efekcie podatnik:

• nie zapłaci VAT od nieodpłatnego przekazania,
• nie straci wcześniej odliczonego VAT,
• nie ponosi żadnego dodatkowego kosztu administracyjnego, czy zaangażowania czasu pracy w nieodpłatne przekazanie.

Ulga staje się wówczas realna i motywująca, a nie pozorna.Prosta zmiana – duży efekt

Wystarczy zastąpić obecne zwolnienie z art. 43 ust. 1 pkt 16 stawką 0% dla nieodpłatnych przekazań produktów spożywczych na cele charytatywne realizowane przez organizacje pożytku publicznego. To zmiana prosta legislacyjnie, spójna z konstrukcją VAT, oparta na doświadczeniach z ostatnich lat, a co najważniejsze, która realnie wspiera działalność charytatywną.

Z punktu widzenia systemu podatkowego – to drobna korekta. Z punktu widzenia praktyki gospodarczej i społecznej – zmiana o ogromnym znaczeniu.

---

Autor artykułu: Zbigniew Makowski – Prezes Zarządu Instytutu Finansów i Podatków Publicznych, główny autor Nowej Ustawy VAT

Chcesz dołączyć do zespołu ekspertów pracujących nad projektem Nowej Ustawy VAT?

Napisz do nas: kontakt@nowaustawavat.pl

Wesprzyj projekt. Dowiedz się, jak możesz to zrobić: Finansowo – Nowa Ustawa VAT