Prawo do odliczenia VAT po nowemu. Jak odświeżamy przepisy w Nowej Ustawie VAT?

Jednym z głównych celów prac nad Nową Ustawą VAT jest uproszczenie przepisów bez rezygnacji z bezpieczeństwa systemu podatkowego. Dobrym przykładem takiego podejścia są regulacje dotyczące prawa do odliczenia VAT naliczonego.

Przez lata przepisy o odliczeniu VAT były wielokrotnie nowelizowane. W efekcie obok podstawowych zasad pojawiły się liczne wyjątki oraz rozwiązania, które często utrudniały życie uczciwym przedsiębiorcom, nie przynosząc już istotnych korzyści dla bezpieczeństwa systemu.

Dlatego w Nowej Ustawie o VAT proponujemy nie tylko uporządkowanie przepisów, ale również ich znaczne uproszczenie.

Najważniejsze zmiany
Prace nad nowymi przepisami doprowadziły do przebudowy całego działu dotyczącego podatku naliczonego.

Najważniejsze zmiany obejmują:

• wprowadzenie prostej i powszechnie używanej definicji nadwyżki podatku naliczonego;
• rozdzielenie momentu powstania prawa do odliczenia od momentu skorzystania z tego prawa;
• wprowadzenie nowej zasady umożliwiającej odliczenie VAT za okres, w którym powstało prawo do odliczenia, pod warunkiem otrzymania faktury przed upływem terminu złożenia deklaracji;
• znaczne uproszczenie przepisu dotyczących zwrotu nadwyżki VAT naliczonego;
• urealnienie przesłanek wyłączających prawo do odliczenia;
• uproszczenie przepisów odliczania VAT od wydatków związanych z samochodami.

Powstanie prawa do odliczenia i skorzystanie z prawa do odliczenia
Jedną z najważniejszych zmian jest rozdzielenie dwóch pojęć, które obecnie są ze sobą częściowo wymieszane: powstania prawa do odliczenia oraz skorzystania z tego prawa.

Prawo do odliczenia nadal będzie powstawało wraz z powstaniem obowiązku podatkowego po stronie sprzedawcy.

Jednocześnie podatnik będzie mógł skorzystać z tego prawa już za ten sam okres rozliczeniowy, w którym prawo to powstało, jeżeli otrzyma fakturę przed upływem terminu do złożenia deklaracji za ten okres.

To bardzo korzystne rozwiązanie, które jest najbliższe zasadzie neutralności podatku VAT dla przedsiębiorcy. Więcej o tym napisaliśmy w poprzednich artykułach.

Zwrot VAT bez zbędnych, pozornych, trybów
Znacząco uproszczony zostanie również system zwrotów VAT. Podstawowy termin zwrotu wyniesie 40 dni od dnia złożenia deklaracji. Utrzymany zostanie przyspieszony zwrot na rachunek VAT w terminie 25 dni. I tyle.

W dobie digitalizacji dokumentów, ewidencji i deklaracji VAT, tyle wystarczy. Wszystkie pozostałe pomysły tylko zaciemniają system, powodują więcej pracy analitycznej dla organów. Im prostsze przepisy, tym szybciej w praktyce urzędy będą mogły weryfikować zasadność zwrotu i tym szybciej w praktyce zwrot będzie dokonywany. Szczególnie, że przepisy dotyczące np. zwrotu VAT w 25 dni w przypadku, gdy wszystkie faktury są opłacone, były stworzono w zasadzie tak, żeby nikt z tej procedury nie korzystał.

Czyli rezygnujemy z rozwiązań, które okazały się skomplikowane i mało użyteczne:

• likwidujemy szczególne zwroty uzależnione od zapłaty wszystkich faktur;
• likwidujemy zwroty uzależnione od spełnienia dodatkowych warunków dotyczących płatności bezgotówkowych;
• likwidujemy możliwość uzyskania zwrotu po złożeniu zabezpieczenia majątkowego;
• likwidujemy 180-dniowy termin zwrotu dla podatników nieosiągających sprzedaży.

Koniec ze zwrotem po złożeniu zabezpieczenia
Przepisy pozwalające uzyskać zwrot VAT po ustanowieniu zabezpieczenia majątkowego zostały usunięte. Rozwiązanie to w praktyce okazało się mało użyteczne. By uzyskać zwrot, podatnik musiał przedstawić zabezpieczenie odpowiadające kwocie zwrotu, najczęściej w postaci kosztownej gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej.

Jeżeli przedsiębiorca dysponuje środkami pozwalającymi na ustanowienie takiego zabezpieczenia, zwykle nie potrzebuje już przyspieszonego zwrotu VAT dla zachowania płynności finansowej. Rozwiązanie to nie jest zatem systemowo racjonalne, a przepisy dotyczące tej procedury były bardzo skomplikowane i nieżyciowe. Usunęliśmy je więc. Im prościej, tym lepiej.

Likwidacja 180-dniowego zwrotu
Nowa Ustawa VAT zakłada również usunięcie szczególnego terminu zwrotu wynoszącego 180 dni dla podatników, którzy nie wykazują sprzedaży. Przepis ten miał swoje uzasadnienie kilkanaście lat temu, gdy administracja skarbowa dysponowała znacznie skromniejszymi narzędziami kontroli. Dziś sytuacja wygląda zupełnie inaczej. Krajowy System e-Faktur, JPK, STIR oraz inne narzędzia analityczne pozwalają skutecznie identyfikować ryzykowne przypadki. Nie ma więc potrzeby, by uczciwi przedsiębiorcy rozpoczynający działalność lub realizujący inwestycje czekali pół roku na zwrot podatku tylko dlatego, że jeszcze nie osiągnęli sprzedaży.

A nie oszukujmy się, jeśli o zwrot w normalnym trybie miałby wystąpić nieuczciwy podmiot, to najmniejszym problemem dla niego byłoby wykazanie jakiejkolwiek sprzedaży na 500 zł, żeby uniknąć terminu 180 dni.

W praktyce termin ten karał podatników, którzy dopiero rozpoczynają działalność, inwestują i znajdują się w bardzo trudnym położeniu, bo jeszcze nie osiągają sprzedaży.

Przesłanki wyłączające prawo do odliczenia – mniej niejasności
Przebudowie uległy również przepisy odpowiadające obecnemu art. 88 ustawy o VAT. Usuwamy odwołania do czynności pozornych i nieważnych w rozumieniu prawa cywilnego. W ich miejsce pojawi się odwołanie do nadużycia prawa, czyli konstrukcji znacznie lepiej odpowiadającej współczesnemu prawu VAT i orzecznictwu Trybunału Sprawiedliwości UE.

Usunięty zostanie również niejasny przepis dotyczący faktur zawierających „kwoty niezgodne z rzeczywistością”. Pojęcie to od lat budziło wątpliwości interpretacyjne i trudno było jednoznacznie określić jego zakres.

Prostsze zasady odliczania VAT od samochodów
Znaczące uproszczenia proponujemy również w zakresie odliczania VAT od wydatków związanych z pojazdami samochodowymi. Obecne przepisy zawierają liczne formalne warunki, które często nie mają związku z rzeczywistym wykorzystaniem pojazdu.

Dlatego proponujemy usunięcie warunku, zgodnie z którym sprzedaż lub leasing pojazdów musi stanowić przedmiot działalności podatnika. Jeżeli samochód od początku jest przeznaczony do odsprzedaży lub oddania w leasing, ograniczanie prawa do odliczenia nie ma uzasadnienia.

Odeszliśmy również od oceny pojazdów wyłącznie na podstawie formalnych wpisów w dowodzie rejestracyjnym. Zamiast tego proponujemy podejście funkcjonalne. Kluczowe znaczenie będzie miało to, czy konstrukcja pojazdu obiektywnie wskazuje na jego wykorzystanie w działalności gospodarczej.

Dzięki temu pełne odliczenie VAT będzie łatwiej dostępne dla pojazdów takich jak brygadówki, busy dla ekip budowlanych czy autolawety. W obecnym stanie prawnym część takich pojazdów była pozbawiona prawa do pełnego odliczenia wyłącznie dlatego, że posiadała więcej niż jeden rząd siedzeń.

Proponujemy również likwidację obowiązku składania formularza VAT-26.

Informacje dotyczące pojazdów i sposobu rozliczania VAT są dziś dostępne administracji skarbowej dzięki JPK oraz KSeF. Dodatkowy obowiązek informacyjny nie dostarcza organom nowych danych, a dla przedsiębiorców oznacza jedynie kolejną formalność i ryzyko popełnienia błędu.

Mniej przepisów, większa przejrzystość
Zmiany dotyczące prawa do odliczenia VAT dobrze pokazują kierunek prac nad Nową Ustawą VAT. Naszym celem nie jest rewolucja, lecz usunięcie regulacji, które utraciły swoje znaczenie, oraz uproszczenie tych obszarów, które przez lata nadmiernie się skomplikowały.

Nowoczesny system VAT powinien opierać się na jasnych zasadach, skutecznych narzędziach analitycznych administracji i zaufaniu do uczciwych przedsiębiorców, a nie na mnożeniu formularzy, wyjątków i formalnych warunków.

---

Autor artykułu: Zbigniew Makowski – Prezes Zarządu Instytutu Finansów i Podatków Publicznych, główny autor Nowej Ustawy VAT

Chcesz dołączyć do zespołu ekspertów pracujących nad projektem Nowej Ustawy VAT?

Napisz do nas: kontakt@nowaustawavat.pl

Wesprzyj projekt. Dowiedz się, jak możesz to zrobić: https://nowaustawavat.pl/finansowo/