Odsetki od VAT z tytułu importu towarów – koniec z nadużyciami?

Projekt ustawy o zmianie ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług ¹ oraz ustawy o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników ²– wpisany do wykazu prac pod numerem UD 314 ³ – proponuje m.in. zmianę art. 37 ust. 1a u.p.t.u., regulującego naliczanie odsetek od podatku VAT w przypadku określenia jego kwoty w drodze decyzji. Zmiana naprawia długo ignorowaną niespójność między VAT a prawem celnym i – w teorii – eliminuje praktykę organów, które pobierały te odsetki również od podatników korzystających z uproszczenia z art. 33a u.p.t.u.

Obowiązujący stan prawny – zakres art. 37 ust. 1a u.p.t.u.

Artykuł 37 ust. 1a u.p.t.u. stanowi, że jeśli organ wyda decyzję określającą z tytułu importu (na podstawie art. 33 ust. 2–3 lub art. 34 u.p.t.u.), od niepobranej kwoty należy naliczyć odsetki według stawki odsetek za zwłokę od zaległości podatkowych – licząc je od dnia następnego po dniu powstania obowiązku podatkowego (czyli od dnia przyjęcia zgłoszenia celnego). w praktyce aż do dnia doręczenia decyzji.

Przepis ten nie przewidywał żadnych wyjątków.  Sam projektodawca przyznaje w uzasadnieniu do Projektu: „Odsetki te pobierane są w każdym przypadku, gdy zostanie wydana decyzja określająca podatek VAT z tytułu importu towarów lub decyzja domiarowa.”

Problem był szczególnie dotkliwy dla podatników, którzy rozliczają VAT z tytułu importu bezpośrednio w deklaracji podatkowej (JPK_VAT), na zasadach art. 33a u.p.t.u.

W praktyce – po wydaniu decyzji w zakresie importu organy naliczały odsetki od pierwotnej daty obowiązku podatkowego, karząc tym samym korzystanie z uproszczenia zaprojektowanego przez ustawodawcę – nawet jeśli wyższa kwota podatku wynikła z zewnętrznych zmian prawa unijnego, a nie z błędu podatnika.

Rozbieżność z prawem celnym

Prawo celne podchodzi do sprawy inaczej. Artykuł 114 ust. 2 rozporządzenia (UE) nr 952/2013 – unijny kodeks celny ⁴ – ogranicza obowiązek naliczania odsetek od należności celnych wyłącznie do przypadków, gdy dług celny powstał na podstawie art. 79 UKC (dług z mocy prawa) lub gdy powiadomienie o długu jest wynikiem kontroli po zwolnieniu towarów.

W praktyce – Importer wwozi towar, później Komisja Europejska nakłada cło antydumpingowe z mocą wsteczną, organ wydaje decyzję z wyższym cłem – a to automatycznie podwyższa podstawę opodatkowania VAT.

W takiej sytuacji po stronie celnej – brak jest odsetek; natomiast po stronie VAT – odsetki naliczane są od pierwotnej daty zgłoszenia celnego.

Projektodawca sam to dostrzega i wprost to przyznaje: „W przepisach w zakresie podatku VAT nie ma przepisu uwzględniającego przypadki wydawania decyzji w sytuacjach retrospektywnego księgowania należności celnych mającego charakter wymiaru pierwotnego. W konsekwencji – gdy domiar podatku spowodowany jest koniecznością doliczenia do podstawy opodatkowania np. cła antydumpingowego lub tymczasowego, które powstaje później (już po złożeniu zgłoszenia celnego) – w związku z wejściem w życie rozporządzenia Komisji Europejskiej na podstawie art. 105 ust. 3 UKC, pobierane są odsetki, o których mowa w art. 37 ust. 1a ustawy o VAT.” ⁵

Przyznanie przez projektodawcę wadliwości własnych przepisów jest ważne nie tylko dla oceny Projektu. Odsetki te – choć formalnie zgodne z literą prawa –  zdaniem autora tekstu – naruszały zasadę proporcjonalności tj. były środkiem nieproporcjonalnym do celu regulacji.

W tym zakresie należy wskazać, że odsetki podatkowe co do zasady powinny pełnić funkcję kompensacyjną i dyscyplinującą – żadna z nich nie uzasadnia odsetek w sytuacji, gdy podatnik po prostu nie mógł zapłacić wyższego podatku – bo de facto  jeszcze nie wiedział, że ma go zapłacić.

III. Projektowana zmiana

Projekt UD 314 zmienia art. 37 ust. 1a u.p.t.u. – odsetki mają być naliczane tylko wtedy, gdy podatek określono w decyzji w związku z:

• powstaniem długu celnego na podstawie art. 79 UKC (dług celny z mocy prawa), lub
• kontrolą po zwolnieniu towarów.

Projektodawca tłumaczy w uzasadnieniu Projektu: „Projektowana zmiana zakłada wprowadzenie w przepisach podatku VAT podobnych rozwiązań jak w przepisach celnych (…) Proponowana zmiana … ma na celu zatem ograniczenie obowiązku naliczenia odsetek … do przypadków, gdy podatek został określony w decyzji w związku z powstaniem długu celnego na podstawie art. 79 UKC lub w wyniku kontroli.”

Zmiana jest zasadna – naprawia rozbieżność między prawem celnym a VAT i przywraca zasadę proporcjonalności.

Jednocześnie należy negatywnie ocenić, że znowelizowany przepis nie odnosi się wprost do podatników z art. 33a u.p.t.u.. Ryzyko, że organy będą działać po staremu, nie zostało całkowicie wyeliminowane w tekście ustawy – wszystko zależy od interpretacji.

Projekt pomija też kwestię przepisów przejściowych. Importerzy, którzy już zapłacili odsetki w sytuacjach, które nowe przepisy wykluczają, nie mają żadnej automatycznej drogi do ich odzyskania.

Wnioski

Artykuł 37 ust. 1a u.p.t.u. – w dotychczasowym brzmieniu – obciążał importerów odsetkami za okresy, w których prawidłowe określenie podatku było obiektywnie niemożliwe.

Najbardziej odczuwali to podatnicy z art. 33a u.p.t.u. – uproszczenie, które miało im pomagać, obróciło się w nieoczekiwane obciążenie.

Projekt UD 314 poprawnie identyfikuje problem i proponuje jego rozwiązanie – art. 37 ust. 1a u.p.t.u. zostaje dostosowany do modelu z art. 114 ust. 2 UKC.

Zmiana jest celna, lecz niepełna. Zdaniem autora tekstu w dalszych pracach legislacyjnych należy doprecyzować sytuację podatników z art. 33a u.p.t.u. i wprowadzić przepisy przejściowe.

---

Autor: Piotr Nowak – ekspert Instytutu Podatków i Finansów Publicznych, prawnik specjalizujący się w prawie podatkowym, administracyjnym i cywilnym.

---

Przypisy: 

1.  Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług – dalej: u.p.t.u. lub ustawa o VAT.
2. Ustawa z dnia 13 października 1995 r. o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników – dalej: ustawa o NIP.
3. Projekt ustawy o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz ustawy o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników (wersja z dnia 14 października 2025 r., numer w wykazie prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów: UD 314), wraz z uzasadnieniem i Oceną Skutków Regulacji – dalej: Projekt lub Projekt UD 314.
4. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 952/2013 z dnia 9 października 2013 r. ustanawiające unijny kodeks celny – dalej: UKC.
5. Patrz. Uzasadnienie do Projektu