Jak uniknąć chaosu prawnego przy wdrożeniu Nowej Ustawy VAT?

Prace nad Nową Ustawą VAT mogą nasuwać uzasadnione pytania, m.in.: czy zmiana tak fundamentalna nie pogłębi niepewności prawnej? A także: czy przedsiębiorcy, doradcy  i urzędnicy nie będą musieli zmierzyć się z jeszcze trudniejszym wyzwaniem w zakresie interpretacji nowych przepisów? Te obawy wyrażali przedstawiciele organizacji branżowych na spotkaniu Zespołu Parlamentarnego Proste Podatki w Sejmie RP, podczas którego prezentowaliśmy założenia projektu ustawy. 

Oczywiście Nowa Ustawa VAT nie wyeliminuje sporów sądowych — spory były, są i będą. Jednak chcemy, żeby było ich jak najmniej. Ryzyko chaosu prawnego minimalizujemy na trzech poziomach:

1. struktury ustawy,

2. zgodności systemowej z prawem UE,

3. wdrożenia wspieranego objaśnieniami podatkowymi.

Przejrzystość przede wszystkim

Obecna ustawa o VAT, obowiązująca od 2004 roku, była nowelizowana ponad 120 razy. Składa się ze 180 przepisów, zawiera dziesiątki wyjątków, odesłań i nieintuicyjnych definicji. Dla przeciętnego podatnika jej zrozumienie graniczy z cudem — a nawet dla doradców podatkowych stanowi coraz większe wyzwanie.

W nowym projekcie ustawy odrzucamy dotychczasowy model „łatanej” legislacji. Tworzymy od podstaw zupełnie nowy, logicznie ułożony akt prawny, w którym eliminujemy zbędne odesłania i przepisy blankietowe na rzecz przejrzystej struktury oraz prostego
i jednoznacznego języka. Taka konstrukcja zmniejsza ryzyko rozbieżności interpretacyjnych, które są głównym źródłem chaosu przy dużych zmianach w prawie.

Zgodność z dyrektywą 2006/112/WE – żadnej rewolucji systemowej

Nowa ustawa nie zmieni fundamentalnego charakteru systemu VAT w Polsce. Nie tworzymy „polskiego VAT 2.0”. Przeciwnie — wszystkie podstawowe instytucje prawne systemu VAT zostaną zachowane.

Nie budujemy nowego systemu podatkowego — porządkujemy ten, który już istnieje. Przyjęliśmy założenie, że przetniemy istniejące spory na linii organy skarbowe – sądy administracyjne. We wszystkich przypadkach, w których sądy mają odmienne zdanie niż organy skarbowe w sporach dotyczących VAT, stworzymy taki przepis, który będzie odzwierciedlał stanowisko orzecznictwa. Narzucimy zatem odpowiednią narrację organom skarbowym, które będą musiały się do niej stosować — co zmniejszy liczbę sporów podatkowych.

Objaśnienia podatkowe jako instrument stabilizacyjny

Wreszcie — trzecim filarem ograniczania ryzyka chaosu jest wykorzystanie dostępnych narzędzi systemowych, w szczególności objaśnień podatkowych, o których mowa w art. 14a § 1 Ordynacji podatkowej.

Minister Finansów ma uprawnienie do wydawania oficjalnych objaśnień podatkowych, które:

• wiążą organy skarbowe (art. 14n Ordynacji),
• chronią podatników w razie sporu (art. 14m i art. 14k),
• stanowią źródło jednolitej praktyki.

W kontekście Nowej Ustawy VAT naszym zdaniem Minister Finansów powinien wydać pakiet objaśnień wraz z wejściem w życie nowego aktu. Objaśnienia te mogłyby obejmować:

• porównanie nowych i starych przepisów w kluczowych obszarach
  (np. zasady wystawiania faktur, moment powstania obowiązku podatkowego),
• interpretacje nowych definicji i uproszczeń,
• wyjaśnienia w zakresie mechanizmów przejściowych.

Objaśnienia podatkowe to narzędzie, którym dysponuje Minister Finansów i z którego powinien korzystać zdecydowanie częściej. Nie ma przeszkód, aby np. całość uzasadnienia projektu ustawy przenieść do objaśnień podatkowych, tworząc oficjalny podręcznik
do polskiego VAT.

Podsumowanie: reforma bez ryzyka destabilizacji

Projekt Nowej Ustawy VAT jest ambitnym wyzwaniem. Jednocześnie stanowi racjonalną odpowiedź na wieloletnie problemy związane z obowiązującą ustawą o VAT. Poprzez przejrzystość, zgodność systemową oraz rozsądne wdrożenie aktu prawnego, wspierane objaśnieniami, będziemy dążyć do tego, by Nowa Ustawa VAT przestała być źródłem niepewności dla podatników.