Jak rozpracowaliśmy art. 43 i zbudowaliśmy go od nowa?

Praca nad przepisami Nowej Ustawy VAT jest ciekawa, ale pełna wyzwań. Szczególnie problematyczny był art. 43 ustawy o VAT, czyli przepis zawierający przedmiotowe zwolnienia z VAT. Jest on bardzo rozbudowany i zawiera w sobie zwolnienia dla usług medycznych, finansowych, ubezpieczeniowych, edukacyjnych, dostawy nieruchomości, usług edukacyjnych i jeszcze innych. Przepis przeniesiony do dokumentu Word zajmuje aż 9 stron i nie jest łatwy do analizy, interpretacji.
Dlatego zdecydowaliśmy, że trzeba art. 43 napisać od nowa. W tym celu musieliśmy rozebrać go na czynniki pierwsze, zrekonstruować zawarte w nim normy prawne, podzielić na odrębne i stworzyć na każdą tę normę nowy, prosty przepis. To była jedna z najtrudniejszych części całego projektu. Prześledźmy, jak wyglądała praca nad tym przepisem na przykładzie zwolnienia dla usług medycznych.

Zwolnienie dla usług medycznych z art. 43 ust. 1
Jednym z klasycznych zwolnień w art. 43 ust. 1 jest zwolnienie dla usług w zakresie opieki medycznej. Na pierwszy rzut oka przepis wydaje się prosty. W art. 43 ust. 1 pkt 18 wskazano, że zwolnione są usługi w zakresie opieki medycznej wykonywane przez określone podmioty lub osoby. Zakres zwolnienia wynika jednak w przepisie z sześciu różnych punktów i ustępów, rozsianych po całym przepisie art. 43. Chodzi o art. 43 ust. 1 pkt 18, 18a, 19, 19a oraz ust. 17 i 17a.
Tutaj wyraźnie widać problem obecnej konstrukcji ustawy. Przedsiębiorca czyta przepis, ale nie widzi normy. Widzi fragment normy, np. w pkt 18, który dopiero po połączeniu z ust. 17 może mieć dla niego sens. I tutaj, jeśli pominie np. pkt 19a w swojej analizie czy właśnie ust. 17 lub 17a, to może okazać się, że nietrafnie odczyta normę, tracąc swoje prawa lub pomijając swoje obowiązki. Z tym trzeba skończyć. Co więc zrobiliśmy? Musieliśmy rozebrać normę na czynniki pierwsze, złożone z poszczególnych przepisów.

Etap 1. Rekonstrukcja normy
Najpierw zadaliśmy sobie fundamentalne pytanie: jaka jest rzeczywista konstrukcja tego zwolnienia?

Zrekonstruowana norma wyglądała mniej więcej tak:

Zwolnione są usługi:

1. mające charakter opieki medycznej,
2. służące profilaktyce, zachowaniu, ratowaniu, przywracaniu lub poprawie zdrowia,
3. wykonywane przez podmioty lecznicze lub osoby wykonujące zawody medyczne w ramach ich uprawnień,
4. zwolnione nie są dostawy, jeżeli nie są bezpośrednio związane z tymi usługami.

Dopiero zestawienie i odszyfrowanie tych czterech elementów dawało pełną normę.
W obecnej ustawie te elementy nie są wyodrębnione jako logiczne przesłanki. Są wplecione w treść całego długiego przepisu. Przy czym część tych elementów jest podana w formie podwójnego zaprzeczenia. Czytelnik musi samodzielnie ustalić, które fragmenty są warunkiem, które definicją, a które ograniczeniem. To wymaga doświadczenia, czasu i często również odwagi.

Etap 2. Jedna norma, jeden przepis

Dopiero po zmapowaniu wszystkich elementów stworzyliśmy nową konstrukcję przepisu w formule Law as Code.
Formuła jest jedna, dla wszystkich przepisów.

Przepis jest budowany następująco:

• definicje
• zasady
• wyjątki
• warunki szczególne
• procedury
• końcowe definicje pomocnicze

I każdy przepis budowany jest według jednolitych zasad. Zasady te są następujące:

• Jedna myśl = jeden artykuł
• Każdy ustęp jest samodzielną, kompletną normą
• Wyliczenia zawsze w formacie: ustęp → punkt → litera (jeśli potrzeba)
• Każde zwolnienie i każda stawka mają powtarzaną treść operacyjną („Stawkę podatku w wysokości 0 procent stosuje się do…” „Zwalnia się od podatku…”)
• Definicje zapisujemy w tym samym artykule, jeśli dotyczą wyłącznie tego artykułu
• Reguły wyjątków zapisujemy explicite
• Jeśli przepis przewiduje wybór (np. rezygnację ze zwolnienia), warunki są łączone czysto binarnie
• Zero odesłań do „pkt 1 lit. a tiret drugie”

Efekt naszej pracy – warstwa językowa

Co nam wyszło w efekcie? Taki przepis, który wydaje się dużo prostszy:

1. Zwalnia się od podatku usługi w zakresie opieki medycznej służące profilaktyce, zachowaniu, ratowaniu, przywracaniu lub poprawie zdrowia, a także dostawę towarów i świadczenie usług ściśle z tymi usługami związane, wykonywane przez podmioty lecznicze w ramach działalności leczniczej.
2. Zwalnia się od podatku usługi w zakresie opieki medycznej służące profilaktyce, zachowaniu, ratowaniu, przywracaniu lub poprawie zdrowia, świadczone w ramach wykonywania zawodu: lekarza lub lekarza dentysty; pielęgniarki lub położnej; zawodu medycznego, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej; psychologa.
3. Zwalnia się od podatku świadczenie usług, o których mowa w ust. 1 i 2, jeżeli usługi te zostały nabyte przez podatnika we własnym imieniu, lecz na rzecz osoby trzeciej, od podmiotów lub osób wykonujących zawody medyczne, o których mowa w ust. 1 i 2.
4. Zwalnia się od podatku usługi w zakresie opieki medycznej służące profilaktyce, zachowaniu, ratowaniu, przywracaniu lub poprawie zdrowia oraz dostawę towarów i świadczenie usług ściśle z tymi usługami związane, świadczone na rzecz podmiotów leczniczych na terenie ich zakładów leczniczych, w których wykonywana jest działalność lecznicza.

W tej konstrukcji każdy warunek jest widoczny. Są one ułożone logicznie. Nie ma potrzeby rekonstruowania normy z kilku ustępów. Nie ma ukrytych wyjątków. Nie ma konieczności domyślania się, co ustawodawca miał na myśli.

I na koniec ważna uwaga. Nie jesteśmy alfa i omega, jeśli widzisz błąd w naszej propozycji, zgłoś ją do nas: kontakt@nowaustawavat.pl

---

Autor artykułu: Zbigniew Makowski – Prezes Zarządu Instytutu Finansów i Podatków Publicznych, główny autor Nowej Ustawy VAT